Camera năng lượng mặt trời không lên pin: tìm đúng mắt xích đã đứt
Camera năng lượng mặt trời không lên pin nghĩa là điện từ tấm pin không còn đi tới được viên pin bên trong máy. Đường đi đó chỉ gồm bốn mắt xích — tấm pin, đầu nối, dây nối và viên pin — nên chỉ cần một chỗ có vấn đề là mức pin sẽ đứng yên dù trời nắng cả ngày. Hãy kiểm tra lần lượt từ ngoài vào trong, vì càng đi sâu càng phải tháo lắp nhiều.
Cũng vì vậy mà bài này không nói chuyện tiết kiệm pin: khi điện gần như không vào được viên pin thì chỉnh độ nhạy hay bớt xem trực tiếp cũng không đổi được gì, vì cái bể vẫn không có nước đổ vào.
Camera năng lượng mặt trời không lên pin là hỏng ở khâu nào?
Bốn mắt xích xếp theo đúng thứ tự dòng điện chạy: nắng rọi vào tấm pin, điện qua dây nối và đầu nối về thân camera, mạch sạc nạp vào viên pin, rồi camera lấy điện ra từ chính viên pin đó. Chuỗi này chạy thế nào trong một ngày bình thường thì bài nguồn của camera năng lượng mặt trời đã mô tả kỹ.
| Triệu chứng bạn quan sát được | Mắt xích đáng nghi nhất |
|---|---|
| Nắng to cả ngày mà mức pin đứng yên | Tấm pin bị che, bị bẩn, hoặc điện không vào được pin |
| Mức pin nhích lên rồi tụt lại thất thường | Đầu nối tiếp xúc chập chờn |
| Chỉ trục trặc sau một trận mưa lớn | Nước vào đầu nối, chân tiếp xúc oxy hóa |
| Chập chờn khi gió lớn hoặc sau khi chỉnh góc tấm pin | Dây bị gấp, lõi đứt ngầm bên trong vỏ |
| App báo đang sạc nhưng phần trăm không đổi | Viên pin không còn nhận sạc |
Trước khi tháo máy: điện có vào được pin hay không?
Đây là câu phải trả lời trước tiên, vì "không nạp vào được" và "nạp được nhưng xài nhiều hơn nạp" đều biểu hiện thành pin cạn, mà cách xử lý thì khác hẳn nhau.
Làm sao biết máy không nạp vào được chứ không phải đang xài quá nhiều? Đo ngay trên app, không cần dụng cụ: chọn hai hoặc ba ngày nắng liên tiếp, mỗi ngày ghi lại mức pin hai lần — sáng sớm trước khi nắng lên và chiều muộn khi nắng đã tắt.
Mức pin buổi chiều cao hơn buổi sáng cùng ngày thì camera vẫn sạc được, chỗ hụt nằm ở phần tiêu thụ ban đêm và hướng xử lý là chỉnh lại cài đặt — bài cách dùng camera năng lượng mặt trời cho đỡ tụt pin đi sâu vào đúng phần này. Còn nếu mức pin buổi chiều bằng hoặc thấp hơn buổi sáng dù trời nắng cả ngày thì đúng là điện không vào được pin, và bạn đi tiếp bốn mắt xích bên dưới.
Mắt xích 1 — tấm pin: nắng có thật sự tới được bề mặt tấm pin không
Khâu này kiểm tra trước vì không phải tháo gì cả: giữa nắng và bề mặt tấm pin có rất nhiều thứ chen vào được, mà mắt thường thì thấy hết. Hãy ra tận nơi nhìn tấm pin vào hai thời điểm trong cùng một ngày, giữa buổi sáng và đầu giờ chiều, vì bóng che di chuyển theo giờ: tán cây, mép mái tôn, dây điện vắt ngang hay biển hiệu đều có thể phủ bóng vài giờ mỗi ngày mà lúc lắp buổi trưa bạn chưa thấy. Bóng che một góc nhỏ vẫn làm giảm dòng điện của cả tấm chứ không phải chỉ giảm đúng phần bị che.
Kế đến là bề mặt tấm pin: bụi đường, phân chim, màng bẩn mờ đục — lau bằng khăn mềm ẩm rồi lau khô, không cạo bằng vật cứng. Nếu tấm pin bị xoay lệch hướng sau một trận gió thì lượng nắng nhận được cũng giảm theo; phần hướng và độ nghiêng có trong hướng dẫn lắp camera năng lượng mặt trời.
Dọn bóng che và lau xong thì chờ trọn một ngày nắng rồi so lại mức pin sáng và chiều. Vẫn không nhúc nhích thì sang mắt xích sau.
Mắt xích 2 — đầu nối: nước vào và chân tiếp xúc bị oxy hóa
Đầu nối rất dễ bị bỏ qua, vì nhìn từ ngoài mọi thứ vẫn bình thường trong khi bên trong giắc đã ẩm hoặc đã ăn mòn. Thân camera ngoài trời được làm để chịu mưa gió, còn chỗ hai đầu giắc gặp nhau thì phụ thuộc vào cách đi dây và quấn chống nước — nhất là khi giắc nằm ngửa lên trời hoặc băng keo đã bong mép.
Dấu hiệu nhận biết là gì? Chân đồng chuyển màu đen hoặc xanh, có lớp bột trắng bám quanh, gioăng cao su nứt hoặc chai cứng, và bên trong giắc còn ẩm khi bạn rút ra.
Cách xử lý theo thứ tự: ngắt kết nối, để cả hai đầu khô hẳn trong bóng râm thoáng gió, không hơ lửa và không sấy nóng sát vào giắc; làm sạch chân tiếp xúc bằng bàn chải lông mềm hoặc khăn khô; cắm lại thật khớp rồi quấn chống nước lại từ đầu. Chân tiếp xúc đã ăn mòn sâu hoặc gãy thì phải thay dây.
Quan trọng hơn việc quấn lại là đi dây cho đúng: để đầu nối chúc xuống và chừa một đoạn dây võng hình chữ U ngay bên dưới giắc, cho nước mưa chảy men theo dây rơi xuống đất thay vì chui vào chỗ tiếp xúc.
Mắt xích 3 — dây nối: đứt ngầm, chuột cắn, giắc lỏng
Dây hỏng khó phát hiện hơn đầu nối, vì vỏ ngoài vẫn lành lặn trong khi lõi đồng bên trong đã đứt. Dây thường xuống cấp trong mấy tình huống này: bị kéo căng lúc lắp, gấp gập sát mép tường, siết quá chặt bằng dây rút, bị chuột cắn ở nhà kho hay chuồng trại, hoặc vỏ dây phơi nắng lâu ngày hóa giòn rồi nứt.
Kiểm tra thế nào khi trong nhà không có đồng hồ đo? Giữa một buổi nắng, mở app xem trạng thái sạc rồi nhẹ nhàng lắc và uốn dây dọc chiều dài, chú ý hai đoạn sát giắc và những chỗ bị bẻ góc. Nếu trạng thái sạc chớp tắt theo tay bạn thì lõi dây đoạn đó đã đứt.
Cách chắc chắn hơn là thử loại trừ: mượn một sợi dây cùng chuẩn còn tốt thay vào, hoặc hạ tấm pin xuống nối thử ngay gần camera — đi bằng đường khác mà mức pin lên bình thường thì thủ phạm là sợi dây cũ.
Đừng nối lại dây đứt bằng cách xoắn lõi rồi quấn băng keo ngoài trời, vì mối nối kiểu đó là một đường dẫn nước vào. Cũng đừng thay bằng dây không đúng chuẩn của model, vì mạch sạc mỗi máy chỉ hợp với một dải điện áp riêng.
Mắt xích 4 — viên pin không còn nhận sạc
Chỉ nên nghĩ tới viên pin sau khi đã loại trừ ba mắt xích trước, vì đây là kết luận tốn kém nhất. Ở đây là viên pin không còn nhận sạc, tức điện đã tới nơi mà mức pin vẫn không lên — khác với chuyện pin vẫn nhận sạc nhưng dung lượng giảm dần theo năm tháng, phần đó thuộc về bài camera năng lượng mặt trời có bền không.
Bốn dấu hiệu cho thấy vấn đề nằm ở chính viên pin:
- Đã dọn bóng che, đã lau tấm pin, đã thay thử dây mà mức pin vẫn giữ nguyên một con số suốt ngày nắng.
- App báo đang sạc nhưng phần trăm không nhúc nhích từ sáng tới chiều.
- Camera chỉ chạy khi còn nắng và tắt gần như ngay lúc nắng vừa tắt: máy đang sống nhờ tấm pin, còn viên pin không giữ lại được gì.
- Thân máy nóng bất thường, vỏ phồng lên, có mùi lạ hoặc chảy nước.
Dấu hiệu cuối là trường hợp duy nhất trong cả bài mà bạn nên dừng ngay: ngắt kết nối, không tự tháo, không đục, không sạc tiếp, rồi liên hệ nơi bán. Pin có thay được hay không tùy thiết kế từng model — có máy dùng pin tháo rời, có máy pin nằm kín trong thân — nên hỏi trước khi tự mở vỏ.
Hai tình huống trông như hỏng nhưng thật ra bình thường
Không phải lần nào mức pin đứng yên cũng là hỏng, và hai tình huống sau dễ khiến bạn tháo máy oan.
Mức pin đứng yên vào trưa nắng gắt rồi chiều mát mới nhích lên. Tới chiều tối mà mức pin đã cao hơn buổi sáng thì hệ thống vẫn ổn: mạch sạc có thể tự giảm hoặc tạm ngừng nạp khi pin quá nóng.
Vừa lau tấm pin xong, mở app xem ngay mà không thấy gì đổi. Mức pin trong app cập nhật theo chu kỳ chứ không theo thời gian thực, hãy xem lại sau vài giờ nắng nữa.
Khi nào nên dừng tự sửa và liên hệ nơi bán
Ngoài dấu hiệu pin phồng hoặc chảy nước đã nói ở trên, có ba trường hợp nữa mà làm thêm chỉ khiến tình hình xấu đi: nước đã vào trong thân máy, thấy hơi nước mờ sau ống kính hoặc khe thẻ nhớ ẩm; chân tiếp xúc ăn mòn sâu hoặc gãy chân; và trường hợp đã đi hết bốn mắt xích mà mức pin vẫn không lên — khi đó nghi vấn chuyển vào mạch sạc bên trong, phần không xử lý được tại chỗ.
Chuẩn bị sẵn mấy thứ này sẽ giúp bạn khỏi phải hỏi tới hỏi lui: tên model, nơi mua và thời điểm mua; ảnh vị trí lắp chụp khoảng giữa trưa; ảnh cận cảnh đầu nối sau khi tháo ra; ảnh chụp màn hình mức pin sáng và chiều của cùng một ngày nắng; và những việc bạn đã thử. Tùy model và tình trạng thực tế, hướng xử lý có thể là thay dây, thay tấm pin hoặc thay viên pin — hãy hỏi nơi bán xem model của bạn có sẵn linh kiện thay thế hay không. Máy còn hạn bảo hành theo chính sách nơi bạn mua thì đừng tự mở vỏ trước khi hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Camera năng lượng mặt trời sạc không vào sau trận mưa lớn thì có tự hết không?
Có thể tự hết nếu chỉ là hơi ẩm đọng tạm trong giắc rồi sau đó nắng lại vài ngày. Nhưng nước đã ở lại bên trong thì chân tiếp xúc sẽ oxy hóa và tình trạng chỉ nặng thêm, nên cách đúng là tháo đầu nối ra, để khô, làm sạch rồi quấn chống nước lại.
Làm sao biết tấm pin hỏng hay chỉ là dây và đầu nối có vấn đề?
Hạ tấm pin xuống, nối thử ngay gần camera bằng một sợi dây khác cùng chuẩn. Mức pin bắt đầu lên thì tấm pin vẫn tốt, lỗi nằm ở sợi dây hoặc đầu nối cũ. Còn nếu vẫn không lên trong khi trời nắng rõ, nghi vấn mới chuyển sang tấm pin hoặc phần bên trong máy.
Đổi sang tấm pin lớn hơn có khắc phục được không?
Chỉ có tác dụng khi nguyên nhân đúng là nạp không đủ. Lỗi nằm ở đầu nối, ở dây hay ở viên pin thì tấm pin lớn tới đâu cũng không đưa được điện vào. Tấm pin thay thế còn phải tương thích với mạch sạc của model, nên hãy hỏi nơi bán trước.
Còn nếu bạn đang chọn mua bộ mới cho vị trí không có điện lưới, hãy hỏi trước hai câu: pin có thay được không, và dây kèm theo dài bao nhiêu. Riêng chủ cửa hàng và thợ lắp đặt thường xuyên xử lý những ca này cho khách, nếu cần nguồn hàng camera Yoosee dùng năng lượng mặt trời kèm tài liệu kỹ thuật rõ ràng thì có thể tìm hiểu chương trình trở thành nhà phân phối camera Yoosee tại Việt Nam.