Hệ thống báo cháy không dây cho nhà ở: camera có thay được không?

Hệ thống báo cháy không dây cho nhà ở là một nhóm đầu báo khói (hoặc đầu báo nhiệt) gắn trần, liên kết với nhau bằng sóng radio: một đầu phát hiện khói thì tất cả cùng hú, hoặc một chuông trung tâm kêu to để cả nhà nghe thấy. Camera an ninh, kể cả loại có báo động chuyển động, không thay được thiết bị này, vì camera không có cảm biến khói và không được làm ra để đánh thức người đang ngủ. Cách hợp lý là dùng đầu báo khói để báo cháy, còn camera để xem lại, kiểm tra từ xa và nhắc người nhà khi bạn không có mặt.

Bài này dành cho nhà ống, nhà phố và dãy trọ nhỏ. Bài không đi vào quy định phòng cháy chữa cháy: nếu bạn kinh doanh nhà trọ, cho thuê nhiều phòng hay mở cửa hàng, hãy hỏi cơ quan chức năng địa phương xem cơ sở của mình phải trang bị gì.

Đầu báo khói độc lập khác hệ thống báo cháy không dây thế nào?

Người mua hay nhầm ba thứ sau với nhau. Hiểu đúng thì mới chọn đúng.

Loại	Hoạt động thế nào	Hợp với
Đầu báo khói độc lập	Tự chạy bằng pin, có còi ngay trên thân. Khói vào thì chỉ chính nó kêu	Phòng trọ một gian, căn hộ nhỏ, phòng ngủ đơn lẻ
Đầu báo khói không dây liên kết	Các đầu "nói chuyện" với nhau qua sóng. Một đầu thấy khói thì mọi đầu cùng hú	Nhà nhiều tầng, nhà ống dài, dãy trọ nhiều phòng
Bộ báo cháy tự động có trung tâm	Đầu báo gửi tín hiệu về một bộ trung tâm có chuông báo cháy không dây, có thể kèm nút nhấn khẩn và báo qua điện thoại	Nhà có người già, nhà hay vắng chủ, chủ trọ ở xa

Điểm khác quan trọng nhất là khoảng cách nghe. Một đầu báo khói độc lập đặt ở lối vào bếp tầng trệt có thể kêu rất to, nhưng người ngủ trên tầng ba đóng cửa, bật máy lạnh thì nhiều khi không nghe thấy. Liên kết không dây giải quyết đúng chỗ đó: khói ở bếp, còi trong phòng ngủ tầng trên cũng kêu.

Còn loại có báo qua điện thoại thì hữu ích khi nhà vắng người. Nó vận hành giống thiết bị chống trộm báo qua điện thoại: cảm biến, bộ trung tâm, đường mạng, thiếu một mắt xích là không báo được. Khác biệt là với cháy, tiếng còi tại chỗ vẫn phải là lớp báo đầu tiên, thông báo điện thoại chỉ là lớp thứ hai.

Vì sao camera không thay được thiết bị báo khói không dây

Nhiều người nghĩ đã có camera nhìn đêm, có báo động là đủ. Thực tế camera thiếu đúng những thứ báo cháy cần:

1. Không có cảm biến khói hay nhiệt. Camera phát hiện chuyển động hoặc người qua hình ảnh. Khói mỏng bốc lên chậm từ ổ cắm lúc nửa đêm thường không được tính là chuyển động, hoặc bị lọc bỏ như nhiễu.
2. Báo động của camera là để chống trộm. Còi trên camera (nếu model có) thường kêu khi có người lạ vào vùng phát hiện, không phải khi có khói. Nhiều người còn tắt còi đi cho đỡ phiền.
3. Phụ thuộc wifi và điện. Khi cháy, aptomat có thể nhảy, dây điện hoặc dây mạng có thể bị cháy. Camera mất điện hay mất mạng là mất hình, mất thông báo. Đầu báo khói chạy pin vẫn kêu tại chỗ.
4. Thông báo app không đánh thức được người ngủ. Điện thoại để im lặng, đang sạc ở phòng khác, hoặc thông báo bị gom lại. Báo cháy cần tiếng còi to ngay trong nhà.
5. Góc nhìn có hạn. Camera thường nhìn cổng, phòng khách, nhà xe. Những chỗ hay bắt lửa như sau tủ lạnh, trong tủ điện, gác lửng chứa đồ lại hiếm khi nằm trong khung hình.

Nói ngắn gọn: camera giúp bạn thấy chuyện gì đang xảy ra, đầu báo khói giúp bạn biết sớm có cháy. Hai việc khác nhau.

Nên đặt đầu báo khói ở đâu trong nhà ở

Vị trí quyết định đầu báo có kêu kịp hay không. Dưới đây là các điểm nên ưu tiên cho nhà ở thông thường. Hướng dẫn cụ thể (khoảng cách tới tường, độ cao, diện tích mỗi đầu bao được) khác nhau tùy loại đầu báo, nên luôn đọc sách hướng dẫn của đúng sản phẩm bạn mua.

1. Hành lang trước các phòng ngủ. Đây là chỗ quan trọng nhất, vì cháy ban đêm nguy hiểm nhất khi mọi người đang ngủ.
2. Mỗi tầng ít nhất một đầu, đặt ở chân hoặc đầu cầu thang. Khói bốc lên theo cầu thang, nhà ống càng rõ.
3. Trong phòng ngủ có ổ cắm sạc nhiều thiết bị, phòng có máy lạnh, máy sưởi hoặc phòng người già ngủ một mình.
4. Gần tủ điện, khu đặt bình nóng lạnh, chỗ sạc xe điện trong nhà để xe, nếu có.
5. Gác lửng và kho chứa đồ ít người lui tới.

Những chỗ không nên đặt đầu báo khói:

• Ngay trong bếp, sát bếp nấu: khói dầu mỡ làm báo nhầm liên tục, rồi người nhà tháo pin ra cho yên. Bếp nên dùng đầu báo nhiệt, hoặc đặt đầu báo khói ở lối ra vào bếp, cách xa chỗ nấu.
• Phòng tắm, sát cửa phòng tắm: hơi nước gây báo nhầm.
• Ngay trước cửa gió máy lạnh, quạt trần: luồng gió thổi khói đi chỗ khác.
• Góc tiếp giáp trần và tường: không khí ở đó ít lưu thông, khói tới chậm.

Nếu bạn đang dựng hệ thống chống trộm cho nhà phố, hãy vẽ sơ đồ nhà một lần rồi đánh dấu cả vị trí camera, cảm biến cửa và đầu báo khói. Như vậy bạn tránh được việc khoan trần hai lần và dễ thấy chỗ nào còn trống.

Các bước lắp và ghép nối bộ báo cháy không dây

Phần lớn bộ báo cháy dân dụng không dây lắp được mà không cần đi dây điện. Thứ tự hợp lý như sau (tên nút và cách ghép có thể khác nhau giữa các sản phẩm, hãy làm theo sách hướng dẫn):

1. Kiểm tra trước khi khoan. Lắp pin, bấm nút thử trên từng đầu báo. Đầu nào không kêu thì đổi ngay khi còn ở cửa hàng.
2. Ghép nối các đầu với nhau hoặc với trung tâm khi còn ở dưới đất. Đặt các thiết bị gần nhau, bấm nút ghép theo hướng dẫn, rồi bấm thử một đầu xem các đầu khác có cùng hú không.
3. Thử sóng ở vị trí thật. Mang từng đầu đến chỗ định lắp, cầm sát trần rồi bấm thử. Nhà ống tường dày, nhiều tầng, có cửa sắt thì sóng giữa tầng trệt và tầng trên cùng có thể yếu. Nếu đầu xa nhất không hú theo, cần dời vị trí hoặc dùng thêm bộ lặp sóng nếu sản phẩm hỗ trợ.
4. Gắn lên trần. Đứng trên thang chắc chắn, có người giữ thang. Nếu khoan gần đường dây điện âm trần hay cần đấu nối nguồn cho bộ trung tâm, hãy ngắt aptomat và nhờ thợ điện có chuyên môn.
5. Ghi ngày lắp và ngày thay pin lên mặt sau đầu báo hoặc vào sổ trong nhà.
6. Diễn tập một lần với cả nhà. Bấm thử vào buổi tối, xem ai nghe thấy, ai không. Dặn mọi người đường thoát và chỗ tập trung bên ngoài.

Bảo trì: những việc nhỏ quyết định đầu báo có kêu hay không

Đầu báo khói hỏng thường không phải do lỗi máy, mà do bị bỏ quên.

• Bấm nút thử định kỳ, ví dụ mỗi tháng một lần, vào một ngày dễ nhớ.
• Thay pin ngay khi đầu báo kêu "bíp" ngắt quãng. Tiếng bíp nhỏ cách nhau một lúc thường là báo pin yếu, không phải báo cháy. Đừng tháo pin rồi để đó.
• Hút bụi, lau nhẹ phần lỗ thông khói. Bụi và mạng nhện làm đầu báo kém nhạy hoặc báo nhầm.
• Theo dõi hạn dùng của đầu báo. Cảm biến có tuổi thọ nhất định, thời hạn cụ thể in trên thân hoặc trong sách hướng dẫn của từng sản phẩm. Hết hạn thì thay cả đầu, không chỉ thay pin.

Camera vẫn có ích ở đâu khi đã có báo cháy tự động

Camera không báo cháy, nhưng kết hợp đúng cách thì rất hữu dụng, nhất là khi bạn ở xa nhà:

• Kiểm tra nhanh khi nhận báo. Nếu bộ báo cháy có gửi thông báo qua điện thoại, bạn mở app camera xem phòng khách, cầu thang có khói thật không, trước khi gọi người nhà hay hàng xóm. Một tình huống thường gặp: khói từ nồi cơm, từ nhang đèn làm đầu báo hú, nhìn camera là biết ngay.
• Nói chuyện với người trong nhà. Camera có đàm thoại hai chiều (tùy model) cho phép bạn gọi bố mẹ đang ở nhà: "Mẹ ơi, máy báo khói đang kêu, mẹ ra ngoài trước đã". Cách dùng camera chăm người lớn tuổi được nói kỹ trong bài camera quan sát người già.
• Xem lại sau sự cố. Video thẻ nhớ hoặc đám mây giúp tìm nguyên nhân: xe đang sạc, ổ cắm nối dài, hay đồ để sát bóng đèn.

Lưu ý: nếu ghi hình liên tục để xem lại, chọn chế độ ghi và dung lượng thẻ nhớ theo đúng model của bạn. Tên mục cài đặt trong app có thể khác đôi chút giữa các phiên bản.

Nhà trọ nhỏ: bố trí thế nào cho hợp lý

Với dãy trọ, đầu báo khói độc lập trong từng phòng chỉ báo cho người trong phòng đó. Phòng bên cạnh, người ở tầng trên vẫn có thể không biết. Vì vậy nhiều chủ trọ chọn kiểu liên kết: đầu báo trong phòng, ngoài hành lang và nhà để xe cùng hú, hoặc cùng về một chuông báo cháy không dây đặt ở hành lang để ai cũng nghe thấy.

Một vài lưu ý thực tế:

• Nhà để xe và chỗ sạc xe điện là khu nên có đầu báo, vì thường không có người trông vào ban đêm.
• Giải thích cho người thuê đầu báo dùng làm gì, kêu thì phải làm gì, tiếng bíp pin yếu thì báo cho ai. Dán hướng dẫn ngắn ở hành lang.
• Camera chỉ đặt ở khu chung như cổng, hành lang, nhà xe, không bao giờ trong phòng. Cách bố trí camera đúng chỗ xem trong bài lắp camera nhà trọ.
• Hỏi rõ yêu cầu tại địa phương. Nhà trọ cho thuê có thể có yêu cầu riêng về trang bị phòng cháy. Bài này chỉ bàn thiết bị dân dụng, không thay cho hướng dẫn của cơ quan chức năng.

Khi nào cần nhờ người có chuyên môn

Hãy gọi thợ hoặc đơn vị chuyên về phòng cháy khi:

• Nhà có tủ điện cũ, dây điện chằng chịt, aptomat hay nhảy. Đầu báo chỉ báo, không sửa được nguy cơ; cần thợ điện kiểm tra.
• Bạn cần đấu nguồn cố định cho bộ trung tâm hay chuông, hoặc phải làm việc trên mái, trên thang cao.
• Đầu báo xa nhất không nhận sóng dù đã đổi vị trí.
• Bạn kinh doanh, cho thuê nhiều phòng, hoặc nhà kết hợp xưởng, kho. Lúc này nên hỏi cơ quan phòng cháy địa phương về yêu cầu bắt buộc thay vì tự chọn thiết bị.

Và luôn nhớ: khi có cháy thật, ưu tiên là đưa mọi người ra ngoài và gọi cứu hỏa, không quay lại lấy đồ, không đứng xem camera.

Dành cho đại lý / thợ lắp

Khách đến mua camera chống trộm thường hỏi luôn "camera có báo cháy không". Đây là lúc tư vấn trung thực giúp giữ khách lâu dài:

• Nói rõ camera không thay được đầu báo khói. Đừng để khách hiểu nhầm chức năng báo động của camera là báo cháy.
• Khảo sát một lần, vẽ chung một sơ đồ gồm camera, cảm biến cửa, đầu báo khói. Khách dễ hình dung và bạn tránh khoan trần nhiều lần.
• Thử sóng liên kết ở vị trí thật trước khi bắn vít, nhất là nhà ống nhiều tầng, tường dày.
• Bàn giao có hướng dẫn: cách bấm thử, tiếng bíp pin yếu nghĩa là gì, ai nhận thông báo trên điện thoại, camera nào nhìn được lối thoát.
• Công việc điện thì giao cho thợ điện có chuyên môn, và nhắc khách nhà trọ hay cơ sở kinh doanh tự hỏi cơ quan địa phương về quy định.

Nếu cửa hàng hoặc đội thi công của bạn muốn tìm hiểu chương trình hợp tác, xem thông tin tại trang đại lý Yoosee.

Câu hỏi thường gặp

Đầu báo khói không dây có cần wifi không?

Phần lớn đầu báo khói liên kết với nhau bằng sóng radio riêng, không cần wifi để hú cùng nhau. Wifi chỉ cần khi bạn muốn nhận thông báo qua điện thoại, và loại đó thường đi qua một bộ trung tâm. Hãy kiểm tra trên bao bì xem sản phẩm thuộc loại nào trước khi mua.

Nấu ăn là đầu báo khói kêu, phải làm sao?

Thường là do đầu báo đặt quá gần bếp. Hãy dời đầu báo khói ra lối vào bếp hoặc phòng bên cạnh, và dùng đầu báo nhiệt cho khu nấu nướng. Đừng tháo pin để tránh báo nhầm, vì đó là cách nhanh nhất để mất lớp bảo vệ.

Mất điện thì hệ thống báo cháy không dây còn hoạt động không?

Đầu báo chạy pin vẫn hoạt động bình thường khi cúp điện. Bộ trung tâm cắm điện thì tùy sản phẩm có pin dự phòng hay không, còn phần báo qua điện thoại sẽ mất nếu router và modem tắt. Vì vậy tiếng còi tại chỗ luôn là lớp báo quan trọng nhất.

Có loại camera nào tích hợp sẵn báo khói không?

Một số thiết bị trên thị trường quảng cáo nhận diện khói hoặc lửa qua hình ảnh, nhưng đó là phân tích hình ảnh, không phải cảm biến khói đo trong không khí. Cho nhà ở, bạn vẫn nên lắp đầu báo khói riêng và coi camera là công cụ xem và kiểm tra. Nếu cần biết model camera của mình có tính năng gì, hãy xem sách hướng dẫn hoặc mục cài đặt trong app.

Chuông báo cháy không dây đặt ở đâu là nghe rõ nhất?

Đặt ở nơi trung tâm như hành lang tầng có phòng ngủ hoặc đầu cầu thang, không nhét trong tủ hay phòng kín. Sau khi lắp, nhờ người bấm thử trong lúc bạn đóng cửa phòng ngủ, bật máy lạnh, xem có nghe rõ không. Nhà nhiều tầng có thể cần thêm còi phụ ở tầng trên.