Tấm pin mặt trời của camera nên quay hướng nào và nghiêng bao nhiêu?
Ở Việt Nam, tấm pin mặt trời của camera nên quay về hướng nam, nghiêng dốc chứ không nằm ngang, và quan trọng hơn cả hai điều đó: chỗ đặt phải không bị che bóng trong suốt cả ngày. Nếu buộc phải chọn, hãy ưu tiên chỗ nắng thoáng trước rồi mới tính hướng và góc. Một tấm pin quay chuẩn hướng nam nhưng bị mái hiên nhà bên che từ giữa trưa vẫn nạp kém hơn tấm pin quay hướng đông nam mà nắng chiếu suốt buổi.
Bài này chỉ bàn ba thứ quyết định camera có đủ điện hay không: hướng, góc nghiêng và bóng che. Phần bắt giá đỡ, đi dây, ghép ứng dụng đã có trong các bài hướng dẫn lắp đặt nên ở đây không nhắc lại.
Thứ tự ưu tiên: bóng che trước, hướng và góc sau
Nhiều người mất cả buổi canh cho tấm pin thật đúng hướng nam, rồi bắt vít lên đúng bức tường mà chiều nào cây xoài nhà bên cũng đổ bóng lên. Đó là làm ngược thứ tự.
Lý do nằm ở chỗ Việt Nam có mặt trời đi khá cao trên bầu trời, có những giai đoạn trong năm gần như thẳng trên đỉnh đầu vào giữa trưa. Khi mặt trời lên cao, chênh lệch giữa hướng nam và hướng đông nam không lớn đến mức đáng phải hy sinh thứ khác. Bóng che thì ngược lại: chỗ nào bị bóng phủ lên, chỗ đó gần như ngừng nạp trong suốt khoảng thời gian bị che, bất kể tấm pin quay hướng nào.
Vậy nên thứ tự đúng là:
- Tìm vị trí không bị che trong cả ngày. Đây là điều kiện bắt buộc, không thương lượng.
- Trong các vị trí đó, chọn chỗ quay được về hướng nam.
- Chỉnh góc nghiêng sao cho hứng nắng tốt và nước mưa trôi được.
Khi bước 1 và bước 2 mâu thuẫn — mặt hướng nam thì bị che, mặt thoáng thì quay hướng đông — chọn mặt thoáng.
Vì sao ở Việt Nam nên quay tấm pin về hướng nam
Việt Nam nằm ở bắc bán cầu, nên tính trên cả năm, mặt trời đi qua phần trời phía nam nhiều hơn phía bắc. Một mặt phẳng quay về hướng nam vì thế hứng được tổng lượng nắng nhiều nhất, và quan trọng hơn: nó hứng tốt nhất đúng vào những tháng mặt trời đi thấp, tức là những tháng ít nắng, cũng là những tháng camera dễ hết pin nhất.
Đây là điểm hay bị bỏ qua khi khảo sát. Bạn không cần tấm pin nạp giỏi vào tháng nắng gắt, vì tháng đó đặt kiểu gì cũng đủ. Bạn cần nó còn nạp được vào tuần xấu nhất trong năm.
Nếu nhà không có mặt nào quay về hướng nam
Nhà ống, nhà trong hẻm, tường rào sát nhau hay cột điện chắn ngang thường không cho bạn chọn thoải mái. Thứ tự chấp nhận được:
- Đông nam hoặc tây nam: chênh lệch không đáng kể, cứ dùng bình thường.
- Đông thuần: nạp mạnh buổi sáng, chiều gần như nghỉ. Hợp với nơi mà buổi chiều hay kéo mây hoặc mưa theo cữ.
- Tây thuần: nạp mạnh buổi chiều. Hợp với nơi sáng sớm hay có sương mù hoặc bị nhà đối diện che.
- Bắc: chỉ nên coi là phương án cuối. Nếu bắt buộc phải quay hướng bắc, hãy tính trước rằng camera sẽ phải chạy tiết kiệm quanh năm chứ không riêng mùa mưa.
Cách xác định hướng nam mà không cần dụng cụ gì: hầu hết điện thoại đều có sẵn ứng dụng la bàn. Nếu không có, dùng cách này — buổi sáng, chỉ tay phải về phía mặt trời mọc; khi đó mặt bạn đang nhìn về hướng bắc và sau lưng bạn là hướng nam.
Góc nghiêng: dốc bao nhiêu là hợp lý
Góc nghiêng có hai nhiệm vụ, và nhiệm vụ thứ hai mới là thứ hay bị quên.
Nhiệm vụ thứ nhất là hứng nắng: tấm pin càng vuông góc với tia nắng thì càng nhận được nhiều. Nhiệm vụ thứ hai là để mưa tự rửa tấm pin. Mặt kính dốc thì bụi, lá vụn và nước trôi xuống theo mưa; mặt kính nằm ngang thì nước đọng lại thành vũng, khô đi để lại vệt ố, còn bụi thì lắng thành một lớp màng mờ mà mắt thường nhìn qua không thấy.
Mức nghiêng cụ thể còn tùy giá đỡ đi kèm cho chỉnh tới đâu — chi tiết này khác nhau theo từng model, hãy xem sách hướng dẫn của đúng máy bạn đang có hoặc hỏi nơi bán. Nguyên tắc chung áp dụng được cho mọi máy: nghiêng đủ dốc để nước chảy hết chứ không đọng, và không bao giờ đặt nằm ngang cho gọn.
Chỉnh góc bằng một cây bút
Có một cách kiểm tra không cần thước đo góc. Vào lúc nắng, đặt một cây bút vuông góc với mặt tấm pin rồi nhìn bóng của nó: bóng càng ngắn thì tấm pin càng hướng thẳng vào mặt trời. Xoay và nghiêng nhẹ cho tới khi cây bút gần như không còn bóng, đó là vị trí tốt nhất tại thời điểm đó.
Vì mặt trời di chuyển suốt ngày và suốt năm, đừng chỉnh theo đúng một khoảnh khắc. Chỉnh vào khoảng giữa buổi sáng và giữa buổi chiều rồi lấy vị trí trung dung giữa hai lần, như vậy cân bằng hơn là tối ưu cho mỗi buổi trưa.
Cẩn thận với gió
Tấm pin nghiêng dốc cũng là một cánh buồm nhỏ. Ở vùng ven biển, sân thượng trống hoặc nơi đón gió mùa, hãy siết lại toàn bộ ốc của giá đỡ và kiểm tra chân bắt vào tường có chắc không, thay vì chỉ vặn tay. Sau mỗi đợt gió lớn nên nhìn lại xem tấm pin có bị xoay lệch hướng so với lúc lắp hay không — lệch hướng là nguyên nhân âm thầm làm camera tụt pin dần mà chủ nhà không nghĩ tới.
Khảo sát bóng râm trọn một ngày trước khi bắt vít
Đây là bước tốn thời gian nhất nhưng đáng giá nhất, và bạn chỉ cần chiếc điện thoại.
Chọn một ngày trời quang. Đứng đúng vị trí định lắp và chụp ảnh ba lần: giữa buổi sáng, giữa trưa và giữa buổi chiều, mỗi lần chụp cùng một khung hình. Sau đó xem lại ba tấm ảnh: nếu cả ba đều thấy nắng chiếu thẳng vào chỗ đó thì vị trí đạt. Chỉ cần một tấm cho thấy bóng đổ lên là nên tìm chỗ khác, hoặc nâng giá đỡ cao lên khỏi vật che.
Vệt bóng nhỏ gây hại hơn bạn tưởng
Nhiều người thấy bóng dây điện hay bóng một cành cây vắt ngang qua tấm pin thì cho là không sao vì "che có tí". Thực tế các ô pin trên một tấm được nối tiếp nhau, nên phần bị che có thể kéo tụt cả chuỗi chứ không chỉ làm giảm đúng phần diện tích bị mất nắng. Một vệt bóng mảnh vắt ngang tấm pin đáng lo hơn một vệt bóng lớn nằm ở góc.
Những nguồn bóng hay bị bỏ sót
- Cây sẽ lớn thêm. Cây cau, xoài, bàng trong sân vài mùa nữa cao hơn hẳn. Khảo sát theo cây của năm sau, không phải cây của hôm nay.
- Nhà bên đang xây. Một tầng mới hay mái tôn mới dựng có thể xóa sổ cả buổi chiều nắng của bạn.
- Mái hiên, ban công, lan can, giàn phơi đồ. Buổi trưa chưa che nhưng chiều thì che.
- Ăng-ten, bồn nước, cục nóng điều hòa, dây cáp chằng ngang.
- Mùa. Mặt trời đi thấp hơn vào những tháng cuối năm nên bóng đổ dài hơn hẳn. Vị trí khảo sát giữa mùa hè nên chừa dư một khoảng an toàn, đừng lấy sát mép.
Sáu chỗ đặt sai thường gặp
- Đặt tấm pin cùng hướng với camera. Camera quay về cổng không có nghĩa tấm pin cũng phải quay về cổng. Hai thứ này độc lập, miễn dây đủ dài.
- Gắn tấm pin ngay dưới mái hiên cho khỏi mưa. Che mưa cũng là che nắng, và tấm pin vốn được làm để dầm ngoài trời.
- Đặt nằm ngang trên mái bằng cho gọn và đỡ lộ. Nước và bụi đọng lại, mưa không rửa được.
- Gắn sát dưới chỗ chim hay đậu — mép mái, dây điện, cành cây. Phân chim khô lại thành mảng cứng che đúng vào mặt kính.
- Gắn quá thấp, trong tầm với của người đi đường hoặc chỗ trẻ con hay chơi.
- Bắt vít vào vách tôn mỏng hay tấm nhựa. Vài mùa gió là lỏng chân và tấm pin xoay lệch hướng.
Lắp xong thì kiểm chứng bằng mức pin, đừng tin cảm giác
Nhìn bằng mắt thấy "chỗ này nắng lắm" không đủ. Cách kiểm chứng đơn giản: trong khoảng một tuần đầu, mở ứng dụng Yoosee đọc mức pin vào hai khung giờ cố định mỗi ngày — sáng sớm và chiều muộn. Nếu mức pin buổi sáng ngày sau luôn thấp hơn buổi sáng ngày trước, nghĩa là mỗi ngày nạp vào ít hơn tiêu ra, và vị trí tấm pin cần chỉnh lại chứ không phải chờ thêm.
Nếu vị trí đã thoáng, hướng đã đúng mà vẫn tụt, hãy loại trừ tiếp hai khả năng: mặt kính bám bụi hoặc màng mờ, xem cách lau tấm pin đúng cách; hoặc pin trong máy đã chai sau nhiều năm. Riêng những đợt mưa dầm liên tiếp thì tụt pin là bình thường, cách ước lượng và xử lý nằm ở bài camera năng lượng mặt trời trong mùa mưa.
Việc kiểm tra hướng, siết lại giá đỡ và nhìn qua bóng cây nên gộp chung vào lịch bảo trì camera định kỳ để khỏi quên, vì cây thì cứ lớn còn ốc thì cứ lỏng dần.
Câu hỏi thường gặp
Tấm pin mặt trời của camera nên quay hướng nào ở Việt Nam?
Nên quay về hướng nam, vì Việt Nam ở bắc bán cầu nên mặt trời đi qua phần trời phía nam nhiều hơn trong cả năm. Nhưng điều kiện đứng trên hướng là không bị che bóng: nếu mặt hướng nam bị nhà bên hoặc cây che một phần ngày, hãy chọn mặt đông nam hay tây nam mà nắng chiếu suốt.
Tấm pin nên nghiêng bao nhiêu độ?
Mức nghiêng cụ thể tùy giá đỡ của từng model cho chỉnh tới đâu, nên hãy xem sách hướng dẫn của đúng máy bạn đang dùng hoặc hỏi nơi bán. Nguyên tắc chung là nghiêng đủ dốc để nước mưa chảy hết chứ không đọng lại, và tuyệt đối không đặt nằm ngang.
Bóng cây che một góc nhỏ của tấm pin có ảnh hưởng nhiều không?
Có, và thường nhiều hơn người dùng nghĩ. Các ô pin trên tấm được nối tiếp nhau nên một vệt bóng mảnh vắt ngang có thể kéo tụt khả năng nạp của cả tấm, chứ không chỉ giảm đúng phần diện tích bị che. Vệt bóng mảnh vắt ngang đáng lo hơn một mảng bóng nằm gọn ở góc.
Đặt tấm pin nằm ngang trên mái bằng cho gọn được không?
Không nên. Mặt kính nằm ngang giữ nước đọng thành vũng, khô đi để lại vệt ố, đồng thời bụi lắng thành lớp màng mờ mà mưa không rửa trôi được. Đặt nghiêng vừa hứng nắng tốt hơn vừa để mưa làm bớt phần việc vệ sinh cho bạn.
Có thể đặt tấm pin cách xa camera không?
Được, miễn dây đi kèm đủ dài và đường dây được cố định gọn gàng, vì tấm pin và camera không nhất thiết phải quay cùng một hướng. Độ dài dây tối đa cũng như việc có nối dài được hay không khác nhau theo từng model, nên hãy hỏi nơi bán trước khi tự nối thêm.
Lắp xong bao lâu thì biết vị trí có đạt hay không?
Khoảng một tuần theo dõi là đủ để thấy xu hướng. Đọc mức pin vào hai khung giờ cố định mỗi ngày, nếu mức pin buổi sáng cứ thấp dần qua từng ngày thì vị trí đang nạp không đủ bù mức tiêu và cần chỉnh lại hướng, góc hoặc chỗ đặt.
Lắp camera năng lượng mặt trời cho khách?
Nếu bạn làm dịch vụ lắp đặt, bán camera hoặc muốn lấy hàng số lượng cho khu vực của mình, xem thông tin hợp tác tại trang trở thành nhà phân phối camera Yoosee.